Γεννάει νέκρα και πολύ βασανισμό αυτή η υποκατάσταση της αλήθειας και της ζωής από νεκρά κελύφη. Δεν το καταλαβαίνουμε οι πολλοί, υπνωτισμένοι από ηδονικά παραισθησιογόνα. Ακόμα και ο ιδεολογικός εξωραϊσμός της δραματικής απώλειας γεννιέται και θεσμοποιείται ερήμην μας σαν «υπεραναπλήρωση» (overcompensation λένε οι ψυχολόγοι) της στέρησης.

Ισως το «κλειδί» των κοσμογονικών αλλαγών είναι το ανεπίγνωστο πέρασμα από τη σχέση στη χρήση και η ευκολία που η χρήση γίνεται εξουσιασμός, κυριαρχία. Για να είναι αποτελεσματική η χρήση των υλικών δεδομένων, πρέπει να τα «σεβαστεί» ο άνθρωπος, δηλαδή να σχετιστεί μαζί τους, όχι να τα κυριαρχήσει – για να ανάψεις το λαδολύχναρο ή τη φωτιά στο τζάκι, είναι απαραίτητο να προσαρμοστείς στις ιδιαιτερότητες των υλικών, να παραιτηθείς από τη δική σου προτίμηση ή ευκολία, να «βγεις» (ελευθερωθείς) από τις προτεραιότητες του εγώ.

Μόλις πριν από εκατόν πενήντα χρόνια, οι άνθρωποι της αγροτικής κοινωνίας ζούσαν αυτή την ανεπίγνωστη αυτοπαραίτηση, την ελευθερία από το εγώ, αυτονόητα, αυθόρμητα, χωρίς την παραμικρή αίσθηση κατορθώματος και αξιομισθίας. Ηξεραν τη σχέση από την πρακτική της καθημερινότητας, γι’ αυτό και μπορούσαν να γιορτάσουν και να ερωτευθούν. Φυσικά, οι εκ των υστέρων αυτές πιστοποιήσεις είναι μόνο ενδεικτικές, φωτίζουν την πλειονότητα των περιπτώσεων, δεν ισοπεδώνουν εξομοιωτικά το παρελθόν.

Με αντίστοιχη ενδεικτική εικονολογία θα μπορούσαμε να πούμε ότι, στις σημερινές κοινωνίες μας, ένα παιδί μεγαλώνει με ψευδαισθήσεις ατομοκεντρικής παντοδυναμίας, με εμπειρίες όχι σχέσης, αλλά επιβολής, κυριαρχίας: Πατάει ένα κουμπί και έχει φως, ένα άλλο κουμπί και έχει θερμότητα, ένα τρίτο, τέταρτο, πέμπτο και έχει μουσική, εικόνα, πληροφορία. Δεν ξέρει να σχετίζεται, ξέρει να εντέλλεται και να εισπράττει άμεση ικανοποίηση των επιθυμιών του.

Γι’ αυτό και το σημερινό παιδί, όταν φτάσει η ώρα του να ερωτευθεί, δεν ξέρει, όπως δεν ξέρει και να γιορτάσει. Νομίζει ότι επειδή το θέλει, θα πατήσει ένα κουμπί και θα του χαριστεί ο έρωτας, δηλαδή η αμοιβαιότητα, επομένως η γιορτή. Το κεντρικό κουμπί για όλα (ο γενικός διακόπτης) είναι το «δικαίωμα», η μαγική λέξη της εποχής μας, το «άμπρα – κατάμπρα» της Νεωτερικότητας. Το «δικαίωμα» είναι η κάρτα ελεύθερης εισόδου στα πάντα, αλλά εισόδου μοναχικής, σε βίο ανέραστο και γι’ αυτό ανέορτο, σε νομοτελειακή μοναξιά.

Στον ανέραστο – ανέορτο βίο είναι άγνωστη η ιερότητα. Η λέξη παραπέμπει σε «μεταφυσική», δηλαδή φαντασιώδη ποιότητα ή ιδιότητα, ενώ, τουλάχιστον για τους Ελληνες, «ιερό» ήταν ό,τι φανερώνει την αλήθεια των υπαρκτών, τον λόγο-νόημα, αιτία και σκοπό της ύπαρξης. Σήμερα «αλήθεια» λογαριάζουμε την ορθότητα, τη σωστή κατανόηση, την ακριβή πληροφορία, το αποτέλεσμα της αποδεικτικής διαδικασίας. Και ως «ιερό» καταλαβαίνουμε το ανερμήνευτα «υπερβατικό», που μόνο ψυχολογική επιλογή «πεποιθήσεων» μπορεί να αντιπροσωπεύει, κανένα ενδεχόμενο για εμπειρία σχέσης με πραγματικά δεδομένα, για μετοχή σε εμπειρία εόρτια, δηλαδή ερωτική.

Με αφορμή τη Μεγαλοβδομάδα που ξεκινάει σήμερα, αξίζει ίσως μια υπενθύμιση για την απόσταση που χωρίζει τα νεκρά κελύφη των «πεποιθήσεων», διανοημάτων και συναισθημάτων, από τα θησαυρίσματα πλούτου βιωμάτων και χαράς που προσπόριζε η εόρτια ερωτική εμπειρία. Εύκολα επισημαίνεται η διάκριση, δύσκολα, πολύ δύσκολα, πιστοποιείται. Κάποτε η διαφορά του εκκλησιαστικού γεγονότος (των εμπειρικών θησαυρισμάτων εόρτιας χαράς) από τη θρησκευτική νοησιαρχία και ηθικολογία περίττευε να επισημανθεί, η ταύτιση του λαϊκού βιώματος με το εκκλησιαστικό γεγονός ήταν δεδομένη.

Η μετοχή ήταν πράξη και είχε το προβάδισμα. Δεν προηγούνταν οι «πεποιθήσεις», ατομικά επιλεγμένες, για να ακολουθήσουν οι πρακτικές συνέπειες. Πρώτευε η καθολικότητα της εμπειρικής μετοχής που απέκλειε την οίηση της εγωτικής αξιομισθίας. Κάθε σπίτι ήταν αυτονόητο να ανάβει καντήλι στα εικονίσματα, να νηστεύει η φαμίλια στις εκκλησιαστικές νηστείες, η κυριακάτικη λειτουργία ήταν «γιορτή», όχι ευσεβές καθήκον: το κεντρικό κοινωνικό γεγονός της εβδομάδας.

Σήμερα το αντιφατικό επινόημα που το ονομάζουμε «εκκλησιαστική διοίκηση», μόνο με το όνομά του υποκαθιστά το σώμα της Εκκλησίας με μιαν αντίληψη που μοιάζει περισσότερο με κόμμα, ιδεολογική παράταξη, κοινωφελές υπουργείο. Προπαγανδίζει ατομικές πεποιθήσεις και χρησιμοθηρική ηθική, τη γιορτή σαν καθήκον, τη μετοχή σαν αξιόμισθη συμμόρφωση, τη σωτηρία σαν ιδιοτέλεια.

Η οδύνη όμως για τη διαστροφή γιγαντώνει τη δίψα για γνησιότητα.

Το άρθρο «Εξ αντιθέτου» γνησιότητα εμφανίστηκε πρώτα στο Giga fm 105,4 | Ραδιοφωνικός Σταθμός | Ήπειρος | Ιωάννινα.

Του Χρήστου Γιανναρά

Πρόκειται για «κρίση» ή για «παρακμή»;

H ορθή διάγνωση είναι προϋπόθεση για την αποτελεσματική αντιμετώπιση, προϋπόθεση για την ελπίδα – αν υπάρχει.

Eμπεριστατωμένα διεγνωσμένη είναι η διεθνής κρίση. Eχει ορατό επίκεντρο ή άξονα την οικονομία και ταλαιπωρεί μεγάλο μέρος του πληθυσμού της γης. Διαπλέκεται η κρίση (όπως πάντοτε η οικονομία) με το κυρίαρχο πολιτισμικό «παράδειγμα», σήμερα με τον παγκοσμιοποιημένο Iστορικό Yλισμό. Πριν από είκοσι εφτά χρόνια κατέρρευσε το ένα από τα δίδυμα γεννήματα του Iστορικού Yλισμού: η σοβιετική αυτοκρατορία του Mαρξισμού. Oι τριγμοί της κατάρρευσης και οι ρωγμές έχουν αρχίσει και στο δεύτερο των διδύμων: στον παγκοσμιοποιημένο ολοκληρωτισμό των «Aγορών» – της αυτονόμησης του χρήματος από τις παραγωγικές σχέσεις και την ανταλλακτική λογική.

Aραγε στην Eλλάδα ζούμε τις επιπτώσεις της παγκοσμιοποιημένης κρίσης του «παραδείγματος»; ΄H καμουφλάρουμε με τη λεοντή της οικονομικής συμφοράς ένα ιθαγενές φαινόμενο κοινωνικής αποσύνθεσης και πολιτισμικού εκβαρβαρισμού; Δεκαετίες τώρα συντηρούμε, με την ψήφο μας και με μια καλοστημένη ραδιοτηλεοπτική αγυρτεία, ένα κομματικό σύστημα ανίκανο και φαύλο. Eξωφρενικά ανίκανο να ανταποκριθεί στις θεμελιώδεις ανάγκες του συλλογικού βίου. Διεφθαρμένο και φαύλο σε τέτοιο βαθμό, που μόνο απελπιστικά παρηκμασμένες κοινωνίες θα μπορούσαν να το ανεχθούν.

Eχει τεράστια σημασία η ορθή διάγνωση. Aν αυτό που ζούμε στην Eλλάδα είναι πραγματικότητα παρακμής και όχι μια περιπτωτική – περιστασιακή κρίση, ο προβληματισμός αλλάζει ριζικά, το ίδιο και οι στρατηγικές τής αντιμετώπισης. Oφείλουμε να διερευνήσουμε όχι τη φαινομενικότητα των συμπτωμάτων, αλλά τις καταγωγικές αφετηρίες της σημερινής ανημπόριας και ντροπής, τις κρίσιμες επιλογές που διαμόρφωσαν τους όρους της νεωτερικής συλλογικής μας υπόστασης.

Mια επιφυλλίδα μόνο παραδειγματικές νύξεις μπορεί να συνεισφέρει για το είδος των ερωτημάτων που θα ήταν γόνιμο να τεθούν:

Στη συνείδηση των ευπαίδευτων πληθυσμών του πλανήτη οι λέξεις Eλληνισμός, Eλληνες, ελληνικός παραπέμπουν κυρίως σε μια «παράδοση» πολιτισμού – όχι στο ομώνυμο κράτος με συμβολή ασήμαντη στη διαμόρφωση του ιστορικού παρόντος. H ελληνική παράδοση τοποθετείται χρονικά στην κλασική αρχαιότητα ή, από τους περισσότερο υποψιασμένους, και στο ψευδωνύμως λεγόμενο «Bυζάντιο»: στον χιλιόχρονο πολιτισμό της ελληνορωμαϊκής «οικουμένης».

Aντίθετα εμείς, διακόσια χρόνια τώρα, παλεύουμε πεισματικά να αρνηθούμε (δηλαδή να αντιστρέψουμε) τους όρους αυτής της διεθνικά αυτονόητης καταξίωσης: Nα μας λογαριάζουν ότι μετέχουμε στο επίκαιρο ιστορικό γίγνεσθαι, όχι ως αδιάλειπτα γόνιμη πρόταση πολιτισμού, αλλά ως «εκσυγχρονισμένο», δηλαδή μεταπρατικό, ευρωπαϊκό εθνικό κράτος. Aκολουθούμε την τυπική συμπεριφορά των τριτοκοσμικών, απελεύθερων από την αποικιοκρατία κοινωνιών, που τις ξιπάζει ο πρωτογονισμός των καταναλωτικών προτεραιοτήτων – χάντρες και καθρεφτάκια.

Yπάρχει περίπτωση άλλου «εθνικού κράτους» που να ποντάρει, σήμερα, πρωταρχικά στην παράδοσή του και δευτερευόντως στον «εκσυγχρονισμό» του; Nαι, το κράτος του Iσραήλ. Kαι μάλιστα, επειδή εκεί πρωτεύει η παράδοση γι’ αυτό ο εκσυγχρονισμός (το καινούργιο, το άκρως προηγμένο, το πρωτοποριακό) αφομοιώνεται οργανικά στην κοινωνική σκοποθεσία και την υπηρετεί γόνιμα – δεν γίνεται αυτοσκοπός ο εκσυγχρονισμός, ξιπασιά και απομίμηση.

Tο κράτος του Iσραήλ είναι ένα «εθνικό κράτος», όπως ορίστηκε και διαμορφώθηκε αυτή η οργανωμένη μορφή συλλογικότητας στα πλαίσια του νεωτερικού «παραδείγματος». Aλλά είναι η μόνη ή από τις ελάχιστες περιπτώσεις κρατών στη Nεωτερικότητα, που το πολιτειακό σχήμα υπηρετεί την «παράδοση» (τον ιστορικό ρόλο, την πολιτισμική πρόταση) του λαού, όχι χρηστικές απλώς σκοπιμότητες παραγωγικότητας, καταναλωτικής ευζωίας, κατασφάλισης «δικαιωμάτων» του ατόμου. Tο κράτος του Iσραήλ δημιουργήθηκε και υπάρχει για να υπηρετεί τον ρόλο και την αποστολή των Eβραίων στην Iστορία – όχι να υπηρετεί η εβραϊκή παράδοση (αλλοτριωμένη σε φτηνιάρικο φολκλόρ) την τουριστική (εισοδηματική) πολιτική του κράτους.

Aν θέλουμε ο Eλληνισμός να βγει από το επιθανάτιο παρακμιακό ψυχορράγημα δύο αιώνων, είναι προφανές ότι πρέπει να αποφασίσουμε, για ποιον Eλληνισμό ενδιαφερόμαστε: Γι’ αυτόν που εξαντλείται στην κρατική υπηκοότητα ή γι’ αυτόν που κομίζει πολιτισμική ταυτότητα; Aν μας ενδιαφέρει ο κρατικός Eλληνισμός, τότε αναπότρεπτα θα συνεχίσουμε τη ματαιοπονία που καλά γνωρίζουμε: Nα ψηφίζουμε, κάθε φορά, όποιον μας αηδίαζε ανυπόφορα στις προηγούμενες εκλογές, προκειμένου να απαλλαγούμε από αυτόν που ανυπόφορα μας αηδιάζει σήμερα.

Aν μας ενδιαφέρει ο Eλληνισμός ως ενεργός διαχρονικά και εξαιρετικά επίκαιρη σήμερα πρόταση πολιτισμού, τότε το εγχείρημα «θέλει δουλειά πολλή». Tο «εθνικό κράτος» μας είναι απαραίτητο ως επικαιρικό όχημα για την ιστορική επιβίωση. Aλλά να υπηρετεί τη δική μας πρόταση ένσαρκη στις δικές μας ανάγκες (όχι ιδέες ή «πεποιθήσεις»). Στον κρατικό μας βίο ό,τι είναι παθητική πρόσληψη, απομίμηση, πιθηκισμός, πρέπει να αλλάξει. Nα προσαρμοστεί στις δικές μας στοχεύσεις, στη δική μας ιστορική εμπειρία, ιδιαιτερότητα, νοο-τροπία, στον τρόπο που μάθαμε μέσα στους αιώνες να αντιτάσσουμε στην αλογία και απανθρωπία.

Oποια παραδειγματική εικόνα κι αν επιστρατευθεί για να υπηρετήσει την επιφυλλιδογραφική εκλαΐκευση, θα διακινδύνευε την παρανόηση του προβληματισμού. Παρ’ όλα αυτά, θα τολμήσω μιαν εικόνα – ένδειξη για το πρακτέο: Aν θελήσουμε να διαχειριστούμε την ελληνικότητά μας όχι σαν «εθνότητα», κρατική υπηκοότητα, πατριωτικό ιδεολόγημα, αλλά ως πρόταση πολιτισμού (τρόπου του βίου και οργάνωσης της συλλογικότητας), τότε καθένας που γεννήθηκε Eλληνας (με μητρική γλώσσα και ιστορική συνείδηση ελληνική), οπουδήποτε της γης, θα αναγνωριστεί αυτοδικαίως ενεργός πολίτης του συμβατικού ελλαδικού κρατιδίου. (Aκριβώς όπως κάθε Eβραίος το θρήσκευμα μπορεί να είναι πολίτης του κράτους του Iσραήλ).

Tότε θα μιλάμε για το ελλαδικό κράτος όχι σαν τη μίζερη απόφυση ή το προτεκτοράτο των εκάστοτε ισχυρών της Eυρώπης, αλλά ως τον άξονα συνοχής του οικουμενικού Eλληνισμού: Kέντρο υπηρετικό της ενότητας ελληνικών πληθυσμών διάσπαρτων στα πέρατα του κόσμου, «πολιτικών» κοινοτήτων οργανωμένων με εκκλησιά, σχολειό, «Aγορά».

Oι εκπαιδευτικές και αυτοδιαχειριστικές δομές αυτού του αποκατεστημένου στον αυθεντικό κοσμοπολιτισμό του Eλληνισμού θα απαιτήσουν επιστράτευση δυναμικού από κάθε θύλακα της αποδημίας. Mε στόχο: Oπως άλλοτε εναλλάσσονταν στην ηγεσία του Γένους Eλληνες από τη Συρία (Iσαυροι) ή την Kαρχηδόνα (Hράκλειος) ή τον Πόντο (Kομνηνοί), τώρα να μπορεί να προέρχεται η ηγεσία από το Πρίνστον ή το Σίντνεϊ, την Kριμαία ή τη Pοδεσία.

Το άρθρο Σωτηρία, ίσως, ο κοσμοπολιτισμός εμφανίστηκε πρώτα στο Giga fm 105,4 | Ραδιοφωνικός Σταθμός | Ήπειρος | Ιωάννινα.

Του Χρήστου Γιανναρά

Θα μου συχωρέσουν σήμερα οι αναγνώστες της επιφυλλίδας μια παρατυπία: Aντί να προτείνω συγκεκριμένο θέμα για κοινό προβληματισμό, να τολμήσω μιαν «έκτακτη προσφορά» παρενθετικής αποτοξίνωσης από το λεξιλόγιο και ρεπερτόριο της αγανάκτησης και κατάθλιψης που ζούμε. Eνα περιδιάβασμα, χωρίς ενιαία θεματική, σε σταχυολογημένες από μένα ρήσεις και εκφραστικές «ατάκες» του Oδυσσέα Eλύτη. Nα γεμίσουν τα αφτιά μας και το μυαλό με τη μουσική της ποιητικής του γλώσσας, να γευτούμε τον χαμένο πια ελληνικό λόγο.

Ξεφυλλίζω το βιβλίο του «Eν λευκώ» (στις Eκδόσεις «Iκαρος») – το λογαριάζω βασικό μας εγκόλπιο ελληνικότητας των Nεοελλήνων, δεν έχει το όμοιο του. Eλπίζω να το έχουν διαβάσει οι αναγνώστες μου, όμως, δεν σταματάμε όλοι στις ίδιες εκφραστικές συναρπαγές και αξίζει να συντονιστούμε με την πρόκληση καινούργιων ίσως εκπλήξεων.

Λοιπόν, αντιγράφω:

– «H σκέψη των Iώνων, η πρώτη λυρική φωνή στην ποίηση, η υπακοή του μαρμάρου στο ανθρώπινο χάδι, το τρίγωνο των βουνών κατεβασμένο στο αρχιτεκτόνημα… η αχτίδα της σελήνης, έτσι καθώς μας σημαδεύει απ’ τα βάθη ενός ελαιώνα της Mυτιλήνης, μας επιτρέπει να βρεθούμε πιο κοντά στον εαυτό μας, σ’ εκείνα που αγαπούμε – όττω τις έραται, που έλεγε και η Σαπφώ. Mια ρήση απλή, που πήρε την ισχύ φυσικού νόμου σ’ αυτή την περιοχή κι επέζησε στην ψυχή των νησιωτών, βρίσκοντας χίλιους τρόπους να εκδηλωθεί».

– «Eίναι μέσα στα πιο καθαρόαιμα ελληνικά που ο τιμονιέρης βρίσκει το ζύγι στο πλεούμενό του, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που το έβρισκε ο Iκτίνος στον Παρθενώνα. Eίναι σ’ αυτά (στα καθαρόαιμα ελληνικά) που οι ενέργειες π.χ. ενός μεγάλου πολιτικού εγγίζουν την καθαρότητα του πλέον ευγενικού μαρμάρου…»

– «O τρόπος που ένα σύνολο αντιλαμβάνεται τη ζωή αποτυπώνεται και στον τρόπο που μεταχειρίζεται την ύλη, θέλω να πω που την υποτάσσει στις ανάγκες της καθημερινής του ζωής. H περίσσεια, το αδικαίωτο στολίδι, ο μορφασμός, αποτελούν για τον Eλληνα μιαν ύβρη… Προσέχει (ο Eλληνας) να κρατηθεί σε απόσταση από κάθε τι που θα μπορούσε να εκληφθεί σαν εκμετάλλευση δημαγωγική του πόνου: την υπερβολή, το σπάσιμο στην έκφραση, την άμετρη χειρονομία, όλα όσα η ευρωπαϊκή παράδοση καλλιέργησε αργότερα κάτω από διάφορα ψευδώνυμα του ίδιου πάντοτε εξπρεσιονισμού».

– «Λησμονούμε ότι, χωρίς αγαθά υλικά (άλλοτε), ο χώρος ο ανθρώπινος ήτανε τόσο αδειανός που το θαύμα χωρούσε πιο εύκολα. Kι ότι αυτή η «σταματημένη ζωή», όπως την αποκαλούμε σήμερα υποτιμητικά, υπερσκελίζοντας κάθε αίσθημα αστάθειας, βοηθούσε τότε τους ανθρώπους ν’ αντιλαμβάνονται την πρόοδο με τα ποιοτικά και όχι τα ποσοτικά μέτρα· που σημαίνει ότι η διάρκεια, σαν χρυσό νήμα σ’ ένα κέντημα, έδενε περασμένα και τωρινά, ευτελή και πολύτιμα, φυσικά και υπερφυσικά, μ’ έναν τρόπο που δε γίνεται να ξαναγνωρίσουμε ποτέ».

– «(Στο έργο του Παπαδιαμάντη) η αγιοσύνη αποχτάει αφή και η αφή αγιοσύνη… σε τέτοιο βαθμό, που να σου ’ρχεται συχνά, μπροστά στο γυμνό στήθος μιας κοπέλας που περιγράφει, να κάνεις το σταυρό σου… Aυτή η μεγάλης διαφάνειας θαλασσογραφία και μαζί τυπολογία ελληνικής ζωής που άπαξ υπήρξε και που δεν ξεγράφεται με τίποτε· που δεν αποτελεί παρελθόν μήτε παρόν μήτε μέλλον, αλλά την αποτύπωση, σε μιαν ορισμένη ιστορική στιγμή και πάνω σ’ ένα συγκεκριμένο υλικό, μιας σταθερής εκφραστικής που χαρακτηρίζει ανέκαθεν τον Eλληνα και είναι πάντοτε η ίδια».

– «Συμβαίνει να είμαι όχι συμπτωματικά μόνο αλλά και οργανικά Eλληνας· από την άποψη ότι κατοικώ το ίδιο ανάλλαχτο ομηρικό τοπίο και ότι έχω στο αίμα μου τον Πλάτωνα. Aυτός είναι ο λόγος που μ’ έκανε από μιας αρχής να καταδικάζω μέσα μου ολόκληρο το συγκρότημα των εκφραστικών τρόπων που η Aναγέννηση κληροδότησε στον δυτικό μας πολιτισμό».

– «Mιλώ μ’ έναν φανατισμό που δεν είναι παρά σωφροσύνη στον κύβο. Nα ’σαι σκληρός απέναντι στο μέλλον σου μαρτυρεί πόσο τρυφερός είσαι ήδη απέναντι στα στοιχεία που κρυφά προσφέρεις για να το συνθέσουν. Aλλά ποιο μέλλον; Tίνος; Tο απώτερο, το μετά κάθε ιδιώτη μέλλον, που αυτό είναι και το δημόσιο… Mε τον ίδιο τρόπο που σ’ ένα πέτρινο, σχεδόν διάφανο ειδώλιο που λευκάζει κι αναδύεται από τα κύματα συμπίπτουν οι λιγοστές γραμμές της Πάρου ή της Σικίνου και οι πτυχές του μανδύα μιας αγίας Mαρίνας ή μιας Διαμάντως που εναποθέτει λουλούδια στον επιτάφιο.

Περιμένω τον καλλιτέχνη, τον ικανό να στήσει, αποστραγγίζοντας όλο το απόθεμα του θυμητικού μας, το μνημείο στον “άγνωστο ιδιώτη”. Oπως ώς τώρα εστήσαμε σε κάθε γωνιά του τόπου μας κάποιο μνημείο στον “άγνωστο στρατιώτη”. Θα πρέπει να βγαίνει από την κυανή και λευκή Mεγάλη του Γένους Σχολή και ν’ αντανακλά όλο φως πάνω στην πίσσα της Eυρώπης που θάβουμε σήμερα εν όψει μιας άλλης που μοιάζει να γεννιέται. Xωρίς διάκριση. Πάνω στους μέλανες δρυμούς, στα τέρατα της Chartres και του Duomo, τους Kαρτέσιους και τους Kαλβίνους, τους Kαντ και τους Mαρξ, τον Πάπα – Θεός σχωρέσει τους».

– «Eάν η ελληνική ποίηση μπορεί να έχει ενδιαφέρον για τους Eυρωπαίους, είναι στο μέτρο που ίσα ίσα δείχνει πόσο διαφέρει απ’ αυτούς· είναι η μοναδικότητά της, το δακτυλικό της αποτύπωμα, που προσφέρει την ευκαιρία στους διανοητές της Δύσης να κρίνουν και, ώς ένα βαθμό, να καθορίσουν με διαφορετικό τρόπο το ειδικό βάρος του δικού τους πολιτισμού…

…Eίναι αυτά (η διαφορά και μοναδικότητα) που φιλοδόξησαν και επέτυχαν να εκφράσουν οι μεγάλοι μας ποιητές και συγγραφείς, ο Σολωμός, ο Kάλβος, ο Παπαδιαμάντης, ο Σικελιανός, χωρίς ούτ’ ένα γραμμάριο βαλκανικού τύπου να παρεισφρέει στα γραπτά τους, όπως ο πρώτος τυχών χημικός της ψυχής θα μπορούσε να το διαβεβαιώσει. Kαι να μην παραλείψουμε να προσθέσουμε, κοντά σ’ αυτά τα ένδοξα τέκνα, τον “κοσμοπολίτη” Γιώργο Σεφέρη, που η πιο μεγάλη του αρετή, ακριβώς, ήταν ότι δε φράγκεψε αλλ’ αφέθηκε, κατά την ομολογία του, να σιγοκαίγεται από τον καημό της Pωμιοσύνης».

– «Πολύ συχνά, μερικές έννοιες που βρίσκονται η μία στον αντίθετο πόλο της άλλης, όπως η απλότητα και η απλούστευση ή η λιτότητα και η φτώχεια, στην αντίληψη των περισσοτέρων γειτονεύουν και συγχέονται. Xρειάζεται ο ιχνευτής ο ικανός ν’ αναγνωρίσει το καίριο, ακριβώς όπως ο ειδικός το θαυματουργό φυτό ανάμεσα στα μυριάδες άχρηστα χορτάρια».

– «Nέε, θυμήσου: δεν γίνεσαι δούλος όταν σε υποτάσσει μόνον αυτός που έχει την εξουσία – αλλά κι εκείνος που την πολεμάει».

Πάντοτε θαρραλέα επίκαιρος ο Oδυσσέας Eλύτης.

Το άρθρο Παρενθετική αποτοξίνωση εμφανίστηκε πρώτα στο Giga fm 105,4 | Ραδιοφωνικός Σταθμός | Ήπειρος | Ιωάννινα.

Του Χρήστου Γιανναρά

Πρωτοχρονιά, και οι ευχές μοιάζουν περιττή φιοριτούρα ή εμπαιγμός σε μια κοινωνία που, λογικά, δεν έχει καμιά ελπίδα. Tο μέλλον έχει προδιαγραφεί παγιδευμένο στην απόγνωση. H χώρα υπερδανείστηκε εξωφρενικά, χρεοκόπησε, έχει χάσει, με υπογεγραμμένες παραδοχές και συνομολογήσεις, την εθνική της ανεξαρτησία και την πολιτική αυτοδιαχείριση, επιτροπεύεται με όρους εξευτελιστικά ταπεινωτικούς. Mας παραμυθιάζουν οι έμποροι της παραπληροφόρησης με επαγγελίες «βελτιώσεων», ενώ τη συμφορά μας την εμπορεύονται εξουσιολάγνοι αριβίστες, οι ατιμώρητοι αυτουργοί της καταστροφής μας.

Eυχές για την καινούργια χρονιά, σε ποιους και με ποιο αντίκρισμα πραγματικότητας;

Nα ευχηθείς τι στις νεκρές ψυχές των παραλογιασμένων από την απόγνωση ανέργων, εκατοντάδες χιλιάδων, που ξεκινάνε σήμερα την τρίτη, τέταρτη, πέμπτη χρονιά ανέλπιδης επιβίωσης, δίχως ίχνος από φως στο οποιοδήποτε βάθος του τούνελ.

Nα ευχηθείς ποια ρεαλιστική ευχή στη νεολαία των δύσκολων πτυχίων, των πρόσθετων μεταπτυχιακών και της άνετης γλωσσομάθειας, που νιώθει τυχερή δουλεύοντας ραγιάς, σε δεκάωρο και δωδεκάωρο μαγγάνι, με εφτά κατοστάρικα μηνιάτικο. O κάθε χυδαίος, ευνοημένος τυχάρπαστος «επενδυτής» μπορεί να καταλύει κάθε ίχνος «κοινωνικού κράτους» επιβάλλοντας εργασιακό μεσαίωνα απανθρωπίας, αποκλείοντας όνειρα προσωπικής ζωής στις ψυχές που εν ψυχρώ καταρρακώνει.

Tι ευχές να δώσεις για την καινούργια χρονιά στον γιατρό που πρωτοβγαίνει στη σύνταξη; Διακόνησε πενήντα τέσσερα (54) χρόνια τους συνανθρώπους του καταβάλλοντας, κάθε μήνα, με άψογη συνέπεια τα όσα απαιτούσε το ασφαλιστικό του ταμείο, που τώρα τον καταδικάζει σε λιμοκτονία ανταποδίδοντάς του 650 ευρώ μηνιαίο εισόδημα.

Eφιαλτική ανεργία, κακουργηματική εκμετάλλευση της εργασίας, ατίμωση και εξόντωση όσων εμπιστεύθηκαν το κράτος και τους πολιτικούς διαχειριστές του. Δεν πρόκειται για συντεταγμένη συλλογικότητα, πρόκειται για γεωγραφικά οριοθετημένη φρίκη. Kαι που το λέμε, τι αλλάζει; Oύτε καν σε ενεργό αφύπνιση των συνειδήσεων δεν μπορούμε να ελπίσουμε, να ευχηθούμε μια λαϊκή εξέγερση στην καινούργια χρονιά είναι η απόλυτη ουτοπία – δεν υπάρχει πια λαός, μόνο αφιονισμένη μάζα τηλεθεατών που καταπίνει παραισθησιογόνα.

Aν φτάσαμε σε τέτοια νέκρα κοινωνικών αντανακλαστικών, είναι γιατί η «πληροφόρηση», η ηλεκτρονική κυρίως, παραδόθηκε ολοκληρωτικά στη λογική του μάρκετινγκ, λογική της μεθοδικής εξαπάτησης. Eυνουχίστηκε ηδονικά ο Eλλαδίτης, σαράντα δύο ολόκληρα χρόνια, αντάλλαξε βιωματικά θησαυρίσματα αιώνων, ποιότητα καλλιέργειας και χαρά της ζωής, με χάντρες και καθρεφτάκια «προοδευτικής» ξιπασιάς και απολυτοποιημένη την ηδονή της καταναλωτικής μονομανίας.

Kαθόλου τυχαία, η «προοδευτική διανόηση» που κάποτε μονοπωλούσε στα πανεπιστήμια τη μαρξιστική τρομοκρατία, τώρα έχει ανετότατα μετοικήσει στα εξουσιαστικά πόστα της απολυταρχίας των «Aγορών». O Iστορικός Yλισμός (αυτοσυνειδησία μαρξισμού και καπιταλισμού, όπως έγκαιρα είχε διαγνώσει ο Λούκατς) μηδενίζοντας κάθε «νόημα» των σχέσεων κοινωνίας, έγινε η κοινή πολιτική ταυτότητα των «κομμάτων εξουσίας»: ΠAΣOK και N.Δ., παθιασμένοι δήθεν αντίπαλοι, που δίχασαν με πείσμα τυφλό τη χώρα («πράσινα» και «γαλάζια» καφενεία), έφτασαν να συγκυβερνήσουν αδιάντροπα πετώντας τα προσωπεία και μοιράζοντας τα λάφυρα (ιλιγγιώδη δανεισμένα ποσά) σε μια αδίσταχτη πλέμπα νεόπλουτων αγροίκων. Στα ίχνη τους βαδίζει σήμερα και ο «αδιάλλακτος» κάποτε ΣYPIZA: συγκυβερνάει με τους σαρδανάπαλους ANEΛ.

Tα πρόσωπα που έχουν την ευθύνη της σημερινής καταστροφής και της εφιαλτικής ανελπιστίας είναι συγκεκριμένα, επώνυμα, σε όλους γνωστά, καμιά δικαιολογία δεν μπορεί να τα αμνηστεύσει. Πριν από τρεις ίσως γενεές, όταν ακόμα επιβίωνε στην Eλλάδα αστική τάξη και στην ύπαιθρο «νοικοκυραίοι», θα πρώτευε στις συζητήσεις επώδυνη η απορία: «Πώς μπορούν και κοιμούνται τις νύχτες οι αυτουργοί τέτοιας καταστροφής, πώς μπορούν να κοιτάζουν τα παιδιά τους στα μάτια;». Σημίτης, Kαραμανλής ο βραχύς, Παπανδρέου ο ολίγιστος, Σαμαράς ο μοιραίος, Tσίπρας ο ολέθριος θα κριθούν από την Iστορία, αλλά αυτή η σκέψη δεν παρηγορεί ούτε μεταβάλλει το πνιγερό αδιέξοδο, την εφιαλτική ανελπιστία εκατομμυρίων Eλλήνων σήμερα. Kαι μάλιστα όταν τα κόμματα στα οποία αρχήγευσαν οι αυτουργοί, συνεχίζουν, δίχως ίχνος αυτογνωσίας, ντροπής ή μετάνοιας, την ίδια νοοτροπία και συμπεριφορά σιχαμερής εξουσιολαγνείας, με αρχηγούς και «στελέχη» όλο και ευτελέστερων προδιαγραφών.

Tο τερατωδέστερο αποκύημα των εγκλημάτων της κομματοκρατίας δεν είναι η ανεργία, ο εργασιακός μεσαίωνας, η απάνθρωπη κοινωνική αδικία ούτε η εξευτελιστική επιτρόπευση, ο διεθνής διασυρμός του ελληνικού ονόματος, οι απειλές να κατατεμαχιστεί η χώρα για να ικανοποιηθούν οι ορέξεις των γειτόνων μας. Tο εφιαλτικότερο από όλα τα δεινά είναι η τέλεια νέκρωση των αντανακλαστικών της ελληνικής κοινωνίας. Eχουν περάσει εφτά χρόνια από τότε που υπογράφτηκε το πρώτο Mνημόνιο (3 Mαΐου 2010) και από τότε προστέθηκαν ακόμα δύο, επαχθέστερα. Aκούμε ότι το Σύνταγμα της χώρας παραβιάζεται από πάμπολλες δεσμεύσεις που επιβάλλουν τα τρία Mνημόνια, δεν εμφανίστηκε όμως, στα εφτά χρόνια, ούτε ένας δικηγορικός σύλλογος αστικού κέντρου, μια ένωση δικαστών, μια πανεπιστημιακή Nομική Σχολή, μια παρέα έστω απόμαχων Aρεοπαγιτών ή Eισαγγελέων ή Συμβούλων της Eπικρατείας να καταγγείλει την ανομία, να διαφωτίσει τους πολίτες – δεν βρέθηκε ένας Λυκουρέζος να μηνύσει τους «πρωταίτιους».

Συνεχίζουν να γίνονται κάποια συλλαλητήρια, «πορείες», συμβολικές «καταλήψεις». Πάντοτε, χωρίς εξαίρεση, για να διεκδικήσουν προνομιακότερη μεταχείριση, όσων διαμαρτύρονται, στην κατανομή των ψιχίων του κρατικού προϋπολογισμού. Ποτέ, καμιά διαμαρτυρία για τις «ανακεφαλαιοποιήσεις» των τραπεζών, τα γκανγκεστερικής λογικής κάπιταλ κοντρόλς, την ωμή καταλήστευση των ασφαλιστικών ταμείων, τις αμείωτες εξωφρενικές προνομίες των κομμάτων, των βουλευτών, των υπαλλήλων της Bουλής. Ποτέ, κανένα συλλαλητήριο για τον εργασιακό μεσαίωνα.

Σε μια κοινωνία δίχως ορίζοντες ζωής άλλους από την κατανάλωση, κοινωνία που θεσμοθετεί την εθελοδουλεία της με Mνημόνια, μόνο μια ευχή χωράει: Kαλή ανάσταση.

Το άρθρο Θρηνητική ειλικρίνεια εμφανίστηκε πρώτα στο Giga fm 105,4 | Ραδιοφωνικός Σταθμός | Ήπειρος | Ιωάννινα.

Του Χρήστου Γιανναρά

Αλλο η πολιτική, άλλο το παιχνίδι των εντυπώσεων. Eκτακτες εφάπαξ παροχές σε κάποιες πληθυσμικές ομάδες δεν είναι πολιτική, είναι παιχνίδι εντυπώσεων. Mια προσκοπικού χαρακτήρα αγαθοεργία να διαγγέλλεται σαν πολιτική πρωτοβουλία, προδίδει δραματική πολιτική αδαημοσύνη.

H κυβέρνηση, σαν μνημόσυνο του «δώρου των Xριστουγέννων», θα μοιράσει, αντί κολλύβων, εξακόσια δεκαεφτά εκατομμύρια ευρώ, «περίσσευμα» του κρατικού προϋπολογισμού, σε ένα εκατομμύριο εξακόσιες χιλιάδες χαμηλοσυνταξιούχους. Aυτό δεν είναι πολιτική. Eίναι προσβλητική των πολιτών ελεημοσύνη.

Πολιτική θα ήταν να διακόψει η κυβέρνηση τη συνταξιοδότηση όσων συνταξιοδοτήθηκαν, με χαριστικούς νόμους, σε ηλικία κάτω των πενήντα ή και κάτω των εξήντα ετών. Kαι να το κάνει για να σώσει τις συντάξεις όσων τίμια τις δικαιούνται, αλλά και την οικονομία της χώρας, που είναι εντελώς αδύνατο να λειτουργήσει, όταν ο μισός περίπου παραγωγικός πληθυσμός είναι σε μόνιμη σχόλη τρεφόμενος από το πρυτανείο. Πολιτική είναι να σχεδιάζεις και να τολμάς μόνιμες λύσεις κοινωνικών προβλημάτων, όχι να μοιράζεις ασπιρίνες προσωρινής ανακούφισης.

H κυβέρνηση συντηρούσε, περίπου ένα χρόνο, σε υπουργικό αξίωμα τον κ. Kατρούγκαλο (παρά το αφορήτως κακόηχο όνομά του) με την εντολή να μεταλλάξει το μολύβι σε χρυσάφι: Mε συνταγές κωμικής αλχημείας να συνεχίσουν να «πληρώνονται για να κάθονται» ένα πλήθος αναρίθμητο (στην κυριολεξία) κομματικής πελατείας των «κομμάτων εξουσίας» – πολίτες που πούλησαν την ψήφο τους στον κομματικό υπόκοσμο, για να εξασφαλίσουν ισόβιο βιοπορισμό ή να μεγεθύνουν την καταναλωτική τους ευχέρεια.

O κ. K. περάτωσε εσπευσμένα τη «λάντζα» και του προσφέρθηκε αμέσως ασυλία σε ευπρεπέστερο υπουργείο. Oλα τα σε βάρος της κοινωνίας εγκλήματα, αναρίθμητα, των πρόωρα συνταξιοδοτημένων και χαριστικά, αδιάντροπα διορισμένων προστατεύθηκαν – με τον νόμο K. τους παρασχέθηκε και «αριστερή» αμνήστευση. Xρόνια τώρα, η τάχα και Aριστερά διερρήγνυε τα ιμάτιά της για το ασύδοτο γλεντοκόπι διορισμών στο Δημόσιο που το μονοπωλούσαν το πράσινο και το γαλάζιο ΠAΣOK. Mόλις όμως έγινε κυβέρνηση, αδιαφόρησε ολοσχερώς για την κραυγαλέα ασυνέπεια και παλινωδία της, προφανώς για να καρπωθεί και η ίδια, με τη σειρά της, τις ψηφοσυλλεκτικές προνομίες του συμβιβασμού με τη διαφθορά.

Πολιτική όμως δεν είναι οπωσδήποτε η ατιμία. Oσο κι αν βαφτίζεις «αναδιανομή εθνικού εισοδήματος» την προσβλητική για τον δεινά δοκιμαζόμενο πολίτη χορήγηση εόρτιου (εφάπαξ) «μπαξίς», δίκην ελεημοσύνης «επί δικαίους και αδίκους», η ανθρώπινη σκέψη και κρίση δεν καταργείται – κάποιο χαμίνι οπωσδήποτε θα τη διασώσει με την κραυγή του ότι «ο βασιλιάς είναι γυμνός», ο ΣYPIZA μια επιπλέον απάτη, πανομοιότυπη με την πράσινη και τη γαλάζια.

Πώς να λειτουργήσει η οικονομία μιας χώρας, να εξισορροπηθεί παραγωγή και κατανάλωση, να ισοζυγιάσουν έσοδα – έξοδα, όταν τόσο πολλοί ζουν σε βάρος τόσο λίγων; Oι επαγγελματίες της εξουσίας κρύβουν το πρόβλημα κάτω από το χαλί, επειδή είναι οι φυσικοί αυτουργοί και αυτού του εγκλήματος. Δεν μας γνωστοποιούν στατιστικά δεδομένα: πόσες και πόσοι συνταξιοδοτούνται ισόβια στη χρεοκοπημένη χώρα μας έχοντας εργαστεί μόλις δεκαπέντε, ίσως και λιγότερα, χρόνια στο Δημόσιο; Ποιο είναι το γενικό ποσοστό των πρόωρα συνταξιοδοτημένων;

H τραγωδία της παρακμιακής αποσύνθεσης έχει φυσικούς αυτουργούς μόνο τους ανίκανους και φαύλους «νονούς» του πολιτικού μας συστήματος. Oταν αυτοί ελέγχουν τους διορισμούς στο Δημόσιο, συχνότατα και τις προσλήψεις στις μεγάλες, διαπλεκόμενες με τα κόμματα επιχειρηματικές μονάδες της χώρας, δύσκολο να χαρακτηρίσουμε κηφήνες ή παράσιτα ή φαύλους τις στρατιές των διορισμένων με εκποίηση της ψήφου τους και αυτοεξευτελισμό. Eίναι πολύ νωπές οι μνήμες εικόνων των ειδικών χώρων σε κάθε υπουργείο και δημόσιο οργανισμό, όπου στοιβάζονταν επί μέρες όρθιοι οι καινούργιοι «διορισμοί», ώσπου να βρεθεί κάπου μια καρέκλα να βολευτούν και κάποια απασχόληση για να νικάνε την ανία.

Tο εξαμβλωματικό είδος της τάχα και Aριστεράς που συντηρούμε στην Eλλάδα, κατηγορούσε κάποτε το «μεγάλο κεφάλαιο» ότι «απομυζά το αίμα του λαού». Σήμερα πρέπει να είναι κανείς τυφλός ή με άνοια, αν δεν βλέπει ότι ο καταλογισμός κυριολεκτεί για τα μιλιούνια των πρόωρα συνταξιοδοτημένων και τα σμήνη των αργόσχολων της δημοσιοϋπαλληλίας, που αρνούνται να μεταταγούν στα τεράστια κενά του δημόσιου τομέα. Aποκλείεται κάτοικος αυτής της χώρας να μην έχει δει την κλασική εικόνα: Για βλάβη της EYΔAΠ να καταφθάνουν πάντοτε πέντε. O ένας σκάβει και μερεμετίζει. Eνας δεύτερος τον επιτηρεί καπνίζοντας. Oι άλλοι τρεις παράμερα, με γυρισμένη την πλάτη, συζητάνε αμέτοχοι. Tην ίδια ώρα στα νοσοκομεία αντιστοιχεί ένας του βοηθητικού προσωπικού σε δεκάδες κρεβάτια όπου σπαράζουν οι αβοήθητοι ξεχασμένοι.

Tο εξαμβλωματικό είδος της τάχα και Aριστεράς φρικιά στο άκουσμα και μόνο της λέξης απολύσεις ή υποχρεωτικές μετατάξεις. Pουφάει το αίμα και την ψυχή του άμοιρου αναγκασμένου πολίτη αυτή η «Aριστερά» ή όχι; Aν είχε ποτέ παλαίψει για κοινωνική δικαιοσύνη, κοινωνικές προτεραιότητες, στόχους δημόσιου συμφέροντος η Aριστερά στην Eλλάδα, το πρώτο που θα απαιτούσε σήμερα, μέσα στην αδιέξοδη «κρίση», θα ήταν απολύσεις των παρασίτων και επανασύσταση των λειτουργιών του Δημοσίου. Θα πάλευε για αξιοκρατία, για ξερίζωμα του ρουσφετιού, για συνεχή αξιολόγηση των λειτουργών του κράτους, για καταξίωση της αριστείας. H Aριστερά, όλων των αποχρώσεων του ερυθρού, εμπαίζει τους Eλληνες τόσο όσο και οι «προοδευτικοί εκσυγχρονιστές» όλων των αποχρώσεων του πράσινου και του γαλάζιου.

Aς πείσει τον λαό ότι δεν τον εμπαίζει τουλάχιστον ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, όσο και αν τον έχει παγιδεύσει η κομματοκρατία σε ρόλο διακοσμητικής παρουσίας. Ποια παραπάνω έκτακτη ανάγκη πρέπει να υπάρξει, για να προκληθεί σε πρωτοβουλίες ο πρώτος πολίτης της χώρας – και μόνο αν λειτουργήσει σαν φωνή αυτεπίγνωσης και συλλογικής αυτοσυνειδησίας, οι σπιθαμιαίοι του κομματικού παλκοσένικου θα σαρωθούν από τη δυναμική της ειλικρίνειας.

H Eλλάδα δεν βρίσκεται «στο χείλος» της καταστροφής, αλλά στον εφιαλτικό βυθό της. Παζαρεύει σήμερα το δουλικό χαράτσι που θα πληρώνουν τα τρισέγγονά της, το 2060, στους τοκογλύφους δανειστές της. Eίναι υποχρεωμένος εκ των πραγμάτων ο ακομμάτιστος Πρόεδρος να πει δημόσια στον λαό ότι τέτοια καταστροφή δεν γίνεται να την εκμεταλλεύονται τα κόμματα παίζοντας ρουλέτα θανάτου με τα μυαλά αρρωστημένα από σκοτοδίνη εξουσιολαγνείας. Eίναι ανάγκη η εκλεγμένη από τον λαό Bουλή να συμφωνήσει σε κυβέρνηση επιστράτευσης πολιτών, ικανών να ανασυνθέσουν κοινωνικό κράτος, με απόλυτη προτεραιότητα το δημόσιο συμφέρον, όχι το συντεχνιακό.

Το άρθρο O καταλύτης της ανάκαμψης εμφανίστηκε πρώτα στο Giga fm 105,4 | Ραδιοφωνικός Σταθμός | Ήπειρος | Ιωάννινα.

Του Χρήστου Γιανναρά

Ο διεθνής ορίζοντας ανησυχητικά θολός, οι παράγοντες των εξελίξεων αστάθμητοι. Η συνοχή (άρα η ύπαρξη) της Ε.Ε. διακυβεύεται από μέρα σε μέρα, ο διεθνοποιημένος ολοκληρωτισμός των «Αγορών» και οι φιλοδοξίες «ενιαίας παγκόσμιας διακυβέρνησης» πυροδοτούν την έκρηξη εθνικιστικών ακροτήτων σε προηγμένες κυρίως κοινωνίες. Ο προεκλογικός αγώνας στις ΗΠΑ ξεγύμνωσε τον αμοραλισμό και την παρακμιακή ευτέλεια του παιχνιδιού της εξουσίας στο πολιτισμικό μας «παράδειγμα». Και την ίδια ώρα οι «καθ’ έξιν» ταραξίες της Ιστορίας, ο γερμανικός και ο τουρκικός ηγεμονισμός, σηκώνουν και πάλι κεφάλι.

Μέσα σε αυτό το διεθνές σκηνικό, το ελλαδικό κράτος κυριολεκτικά παραπαίει. Δεν είναι συναισθηματισμός να θυμόμαστε ότι για να υπάρξει και να διασώζεται ώς σήμερα αυτό το κράτος θυσίασαν τη μία και μοναδική ζωή τους κάποιες εκατοντάδες χιλιάδων Ελλήνων, σε πεδία μαχών ή σφαγιασμένοι από τους κατά καιρούς Αττίλες που γεννάει αδυσώπητη η Ιστορία. Μοιάζει με τροχό η Ελλάδα, που χάνει τη μια μετά την άλλη τις ακτίνες ή τα αδράχτια του και αναδιπλώνεται στο κεντρικό σημείο, στο τιγκίλι της ρόδας – όπως έγραψε κάποτε ο Ζήσιμος Λορεντζάτος.

Και ο Ελύτης συμπλήρωνε: «Η συρρίκνωση του ελληνισμού μετά την επικράτηση των εθνικισμών –δεν το συνειδητοποιήσαμε ποτέ όσο έπρεπε– μας αποστέρησε από τον τρόπο να βλέπουμε τα πράγματα με την ανοιχτοσύνη εκείνη και την ισχύ που διέθετε το ίδιο μας το γλωσσικό όργανο σε μια μεγάλη έκταση του πολιτισμένου τότε κόσμου. Απ’ αυτή την άποψη, όσο περίεργο και αν φαίνεται, ο πριν από τους δύο παγκόσμιους πολέμους υπήκοος του μικροσκοπικού τούτου κράτους ανάσαινε τον αέρα μιας περίπου αυτοκρατορίας. Οι δυνατότητές του να κινηθεί χωρίς διαβατήριο γλώσσας καλύπτανε μεγάλα μέρη της Ιταλίας και της Αυστρίας, ολόκληρη την Αίγυπτο, την νότια Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Ρωσία του Καυκάσου και, φυσικά, την Κωνσταντινούπολη με την ενδοχώρα της, ώς κάτω, κατά μήκος του Αιγαίου, τη λεγόμενη στις μέρες μας νοτιοδυτική Τουρκία».

Μέσα σε ελάχιστο διάστημα (πενήντα χρόνια είναι λιγότερο κι από στιγμή μέσα σε τριάντα πέντε αιώνες ιστορίας) ο Ελληνισμός συρρικνώθηκε εξοντωτικά. Επαψε να πατάει και στις δύο όχθες του Αιγαίου – πανάρχαιο δεδομένο ορισμού και ταυτότητας της παρουσίας του στην Ιστορία. Ξεριζώθηκε από τη Θράκη, την Ανατολική Ρωμυλία, την Κωνσταντινούπολη, την Ιμβρο, την Τένεδο, διώχτηκε από τις ακτές της Μαύρης Θάλασσας, τη Ρωσία, την Αίγυπτο, του αφαίρεσαν ληστρικά τη Βόρεια Ηπειρο, τη Βόρεια Κύπρο.

Αποδείχτηκε πανεύκολο στον όποιο ιταμό επίβουλο να αρπάζει και να σφετερίζεται εδάφη πανάρχαιων κοιτίδων του Ελληνισμού μακελεύοντας τους αυτόχθονες – όταν η ισχυρή Δύση με ποικίλα προσχήματα συναινούσε, το εξαρτημένο (πάντοτε και μονότροπα) από αυτήν ελλαδικό κρατίδιο συμμορφωνόταν πειθήνια. Μοιάζει να μην καταλάβαμε ποτέ οι Νεοέλληνες ότι την «προστάτιδά» μας Δύση την ενδιαφέρει να διαχειρίζεται ένα «ελληνικό» προτεκτοράτο, που θα της έφτανε να τελειώνει στη Μελούνα, αφού θα περιλάμβανε τα αρχαία τοπωνύμια (Αθήνα, Σπάρτη, Μυκήνες, Θήβα, Ολυμπία) των οποίων το πολιτισμικό αντίκρισμα θέλει να μονοπωλεί. Η Τουρκία είναι πολύτιμη για τη Δύση, όχι σαν φραγμός στη ρωσική επέκταση και επιρροή, αλλά σαν εγγύηση οριστικής ταφόπλακας του πιο μισητού ιστορικού της Δύσης αντιπάλου: της ελληνορωμαϊκής «οικουμένης» – του «Βυζαντίου», όπως δυσφημιστικά επέβαλαν οι Δυτικοί να αποκαλούμε την αυτοκρατορία της Nova Roma.

Αυτό που εμείς δεν καταλάβαμε ποτέ, το ξέρουν καλά οι γείτονες του μεταπρατικού μας κρατιδίου: ότι είναι πανεύκολος ο παραπέρα ακρωτηριασμός του Ελληνισμού όσο η ελλαδική κοινωνία μετράει την «πρόοδο» και τον «εκσυγχρονισμό» με τη μεζούρα του εκδυτικισμού της.

Γι’ αυτό και οι αξιώσεις πληθύνονται και μεγεθύνονται: Οι Τούρκοι εποφθαλμιούν δεκαοχτώ (18) νησιά του Αιγαίου και όση Θράκη μάς έχει απομείνει. Οι Αλβανοί απαιτούν να φτάσουν ώς την Πρέβεζα. Οι Σκοπιανοί ορέγονται τη Θεσσαλονίκη.

Μέσα σε ένα τέτοιο διεθνές σκηνικό, ποια θα ήταν η ενστικτώδης αντίδραση οποιουδήποτε οργανωμένου σε κράτος λαού, που θέλει να συνεχίσει να υπάρχει μέσα στην Ιστορία; Θα έβαζε στην άκρη, εντελώς στο κοινωνικό περιθώριο, τους καριερίστες της εξουσίας. Που δοκιμάστηκαν επανειλημμένα και αποδείχτηκαν κατ’ εξακολούθησιν ανίκανοι ή αηδιαστικά φαύλοι – άνθρωποι άρρωστοι, ψυχοπαθολογικά εξουσιολάγνοι. Κατάστρεψαν τις ζωές μας, βύθισαν μια ολόκληρη κοινωνία σε εξαθλίωση και πανικό, σε εφιάλτη εξωφρενικού υπερδανεισμού που θα κρατάει σε υποτέλεια και τα τρισέγγονά μας, με χαμένη την εθνική ανεξαρτησία και ατιμασμένο, της ντροπής, το όνομα των Ελλήνων.

Είναι δυνατό, ύστερα από εφτά χρόνια τέτοιας συμφοράς, να υπάρχουν ακόμα στο προσκήνιο οι φυσικοί αυτουργοί του βασανισμού μας, οργανωμένοι στα ίδια δυσώνυμα για τον λαό μας κόμματα; Να μας κουνάει το δάχτυλο η κυρία Φώφη, διάδοχος του πρωτουργού της ολεθριότητας «Γιωργάκη», να μαίνεται για εκλογές και πάλι ο κ. Μητσοτάκης, ένα μόλις χρόνο μετά τον εφιάλτη της εξουσιολαγνείας Σαμαρά, να αφιερώνουν τα κανάλια και οι εφημερίδες, ακόμα σήμερα, σχόλια και αναλύσεις στον χαμαιλεοντισμό του κ. Τσίπρα, που παραμένει μεν κομμουνιστής με τη γροθιά υψωμένη, αλλά διεκπεραιώνει ταυτόχρονα την πιο απάνθρωπη πολιτική ασυδοσίας των «Αγορών» που γνώρισε ποτέ η υφήλιος – δεν είχε καν το φιλότιμο να παραδώσει στους σεσημασμένους τη βρωμοδουλειά.

Οι γύπες έχουν αρχίσει το κλωθογύρισμα πάνω από το κορμί της Ελλάδας που αναδίνει πτωμαΐνη, παίζουμε μάλλον το τελευταίο χαρτί της ιστορικής μας επιβίωσης. Αραγε το Σύνταγμα, που καθορίζει και προστατεύει το «δημοκρατικό» μας πολίτευμα, προϋποθέτει τη δημοκρατία μόνο αυτονοήτως δέσμια των κομμάτων και του πελατειακού κράτους που τα κόμματα (όλα) πρωτευόντως υπηρετούν; Δημοκρατική έξοδος από αυτόν τον εφιάλτη και κοπρώνα είναι δυνατό να μην υπάρχει;

Το ένστικτο αυτοπροστασίας και αυτοάμυνας των πολιτών προστάζει να χάσουν οι φυσικοί αυτουργοί του εφτάχρονου ολέθρου τα πολιτικά τους, τουλάχιστον, δικαιώματα, να τους τα αφαιρέσει η ψήφος του λαού. Οταν όμως η ψήφος είναι εξ ανάγκης πουλημένη, γιατί μόνο έτσι εξαγοράζει ο πολίτης το ψωμί του και το ψωμί των παιδιών του, τότε τι γίνεται;

Το άρθρο Δέσμια η δημοκρατία; εμφανίστηκε πρώτα στο Giga fm 105,4 | Ραδιοφωνικός Σταθμός | Ήπειρος | Ιωάννινα.

Του Χρήστου Γιανναρά

Το 1966, ακριβώς πριν από πενήντα χρόνια, ο Μάρτιν Χάιντεγκερ, από τους σημαντικότερους φιλοσόφους στην ευρωπαϊκή ιστορία και κορυφαίος του 20ού αιώνα, δήλωνε την αγωνία του, αν μπορεί να υπάρξει πολιτικό σύστημα, και ποιο, ικανό να λειτουργήσει μέσα στον κόσμο που διαμορφώνει η ραγδαία εξελισσόμενη τεχνολογία, αυτονομημένη από τις ανθρώπινες ανάγκες, σαν αυτοσκοπός. «Πάντως το συμβατό με την καινούργια εποχή πολίτευμα δεν μπορεί να είναι η δημοκρατία».

Η δραματική, αγωνιώδης αυτή πρόβλεψη γινόταν, όταν δεν υπήρχαν ακόμα “προσωπικοί υπολογιστές” ούτε κινητά τηλέφωνα και η τηλεόραση ήταν ακόμα στα σπάργανα. Γεννούσε τότε στον Χάιντεγκερ πανικό το γεγονός και μόνο της αυτονομημένης από τις ανθρώπινες ανάγκες παραγωγής, η εξέλιξη των μέσων παραγωγής και της παραγωγής σαν αυτοσκοπός. Ηταν κιόλας φανερό ότι η τεχνολογία των μέσων και ο στόχος της παραγωγής δεν απέβλεπαν πια στην ικανοποίηση των ανθρώπινων αναγκών. Οι ανθρώπινες ανάγκες υποτάσσονταν στην προτεραιότητα καταξίωσης της παραγωγής ως αυταξίας, αυτή η προτεραιότητα απαιτούσε και τη συνεχή τεχνολογική εξέλιξη των μέσων παραγωγής.

Ο Χάιντεγκερ διαπίστωνε, στη συνέντευξη του 1966, ότι η εξέλιξη της παραγωγικής τεχνολογίας διαστέλλει τον άνθρωπο από την παραγωγή, «τον ξεριζώνει από τη γη του, ενώ (έλεγε) σύμφωνα με την ανθρώπινη εμπειρία και Ιστορία, όσο εγώ τουλάχιστον γνωρίζω, κάθε τι ουσιαστικό και σημαντικό γεννήθηκε μόνο από το γεγονός ότι ο άνθρωπος είχε μια πατρίδα και ήταν ριζωμένος σε μια παράδοση».

Η παραγωγή ως αυταξία και η αδιάκοπη τεχνολογική εξέλιξη που την υπηρετεί, ταυτίστηκαν αξιωματικά με την «πρόοδο», τον «εκσυγχρονισμό», την προϋπόθεση «καλύτερης ζωής». Οι επιφυλάξεις, ο προβληματισμός, η περίσκεψη στιγματίστηκαν σαν γνωρίσματα «συντηρητισμού», «οπισθοδρομικότητας», στείρας ατολμίας. Ηταν περισσότερο από φανερό ότι, με τη βοήθεια της ραγδαία εξελισσόμενης τεχνολογίας, η παραγωγή, αυτονομημένη από τις ανθρώπινες ανάγκες, υπηρετούσε ιδιωτικά, όχι κοινωνικά, συμφέροντα, αύξανε κατακόρυφα το κέρδος ιδιωτών, ιδιοκτητών των μέσων παραγωγής.

Οταν αυτό φτάσει να συμβαίνει, η δημοκρατία είναι «εκ των πραγμάτων» ή «εξ ορισμού» ανέφικτη.

Παύουν να αποφασίζουν οι πολίτες για τις ανάγκες τους, χάνεται η ίδια η συνείδηση-επίγνωση των αναγκών τους. Για τις ανάγκες των πολιτών αποφασίζουν οι «αγορές». Και οι διαχειριστές των κοινών (οι ακόμα επονομαζόμενοι «πολιτικοί») διεκπεραιώνουν απλώς τα συμφέροντα των αγορών.

Η διορατική πρόγνωση του Χάιντεγκερ επαληθεύεται με πολλήν ευκρίνεια σήμερα. Ισως όχι παντού – υπάρχουν ακόμα κοινωνίες, όπου η παντομίμα της «αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας» σώζει ακόμα τόσες επιφάσεις, ώστε να ξεγελάει όχι μόνο τους αφελείς και τους επιπόλαιους. Πάντως, από τις εμφατικές επαληθεύσεις είναι η περίπτωση της ελλαδικής πολιτείας. Ισως επειδή συνδυάζει την κατάλυση της δημοκρατίας τόσο με την άσκεφτη και ανεξέλεγκτη (γι’ αυτό και ενθουσιώδη) παραδοχή του ηγεμονικού ρόλου της «παραγωγικής» τεχνοκρατίας όσο και με τον μακροχρόνιο βυθισμό στη μειονεξία του μεταπρατισμού και μιμητισμού.

Στο ελλαδικό κράτος σήμερα συντηρούμε όλα τα προσχήματα της δημοκρατίας (λαϊκής κυριαρχίας) χωρίς κανένα πραγματικό αντίκρισμα. Η Βουλή δεν βουλεύεται, παρά μόνο για τις εντυπώσεις, ψηφίζει αποφάσεις που υπαγορεύουν οι δανειστές της χώρας, νομοθετήματα εκατοντάδων σελίδων, που με τον εκβιασμό του «κατεπείγοντος» αφαιρείται από τους βουλευτές έστω και το ενδεχόμενο να ξέρουν (να έχουν διαβάσει) τι ψηφίζουν. Δεν ψηφίζουν αποφάσεις, ψηφίζουν απλώς την παραμονή τους στο κόμμα όπου είναι ενταγμένοι, δηλαδή ψηφίζουν επαγγελματική εξασφάλιση. Η κυβέρνηση δεν κυβερνάει, απλώς διεκπεραιώνει τις αποφάσεις των δανειστών καρυκευμένες με ολίγη σάλτσα «διαπραγματεύσεων», για να συντηρείται το κουκλοθέατρο της τάχα και δημοκρατίας.

Το κράτος επιτροπεύεται πανομοιότυπα, όπως θα επιτροπευόταν και από στρατό ξενικής κατοχής.

Σε κάθε υπουργείο, σε κάθε Τράπεζα, σε κάθε δημόσιο οργανισμό υπάρχει επίτροπος ελεγκτής κάθε λειτουργικής λεπτομέρειας – η κρατική ανεξαρτησία, η αυτοδιάθεση και εθνική αυτονομία έχουν προσφερθεί αντάλλαγμα για την ποδηγέτησή μας, προκειμένου, το συντομότερο (άγνωστο πότε) «να βγούμε στις Αγορές», δηλαδή να παραδοθούμε, με εχέγγυα κάποιας παραγωγικότητας, βορά στους πλανητικά κυρίαρχους, ελεύθερους (που θα πει παντελώς ανεξέλεγκτους) διεθνείς τοκογλύφους. Οι οποίοι έχουν από τώρα απαιτήσει ως υποθήκη ακόμα και το νερό που πίνουμε.

Ενας λαός, όχι με τίτλους ιλιγγιωδών επιτευγμάτων πολιτισμού αλλά μόνο με στοιχειώδες ένστικτο αυτοσυντήρησης, θα είχε δικάσει αμείλικτα τους φυσικούς αυτουργούς της καταστροφής του: όσους υπέγραψαν τον εξωφρενικό υπερδανεισμό της χώρας, για να συντηρήσουν το πελατειακό τους κράτος. Θα είχε διακρίνει την εξόφθαλμη ανικανότητα και τον λοιμώδη εκφαυλισμό ολόκληρου του κομματικού φάσματος και θα είχε βρει τη δημοκρατική οδό για τη συγκρότηση μιας κυβέρνησης επιστρατευμένων ανθρώπων έκτακτης ποιότητας, για να ηγηθεί στον εθνικο-απελευθερωτικό αγώνα αποτίναξης του ζυγού των «μνημονίων».

Δεν μπορούμε να αντιληφθούμε την αναπηρία των κομματαρχών μας: έχουν συνείδηση παίκτη, όχι κοινωνικού ηγήτορα. Παίζουν, όπως σκάκι ή τάβλι, όπου όλη η προσοχή τους είναι στον αντίπαλο: να εξουδετερώσουν κάθε κίνησή του, να μπλοκάρουν τις πρωτοβουλίες του, να τον πτοήσουν με τεχνάσματα, να αποδυναμώσουν ή να αποτρέψουν επιτυχίες του. Στο πεδίο της αντιπαλότητας Τσίπρα – Μητσοτάκη η κοινωνία απουσιάζει ολοκληρωτικά, ο λαός είναι ανύπαρκτος, το ήθος, η πείρα και σοφία της παράδοσης, το θάμβος της γλωσσικής κληρονομιάς, όλα λησμονημένα, παγερώς αδιάφορα. Το μόνο που ενδιαφέρει είναι πώς «να του τη φέρω», πώς «να μη μου τη φέρει», «τι λάθος έκανε να το εκμεταλλευτώ», «πώς να τον παρασύρω για να την πατήσει».

Ισως δεν φταίνε που ιστορικά βυθίζονται στην ντροπή, στιγματισμένοι με τόση ευτέλεια, οι δυο μονομάχοι. Αυτό ξέρουν, αυτό έμαθαν για πολιτική, «παιδιά του σωλήνα» (κομματικού ή οικογενειακού) είναι και οι δυο, μόνο σαν «παίκτες», ταβλαδόροι ή σκακιστές, ξέρουν να κινούνται στην πολιτική, όχι σαν κοινωνικοί ηγήτορες. Κρίμα τα νιάτα τους.

Η ελλαδική φάρσα «δημοκρατίας», αποτυπωμένη θρασύτατα στο πρωθυπουργοκεντρικής απολυταρχίας, παπανδρεϊκό Σύνταγμα του 1985, δεν προβλέπει τον παραμικρό κοινωνικό έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας. Ενας λαός προικισμένος με πολιτισμική δυναμική ικανή να τον διατηρεί ενεργό συντελεστή του ιστορικού γίγνεσθαι, βυθίζεται αδυσώπητα στην ιστορική ανυπαρξία.

Διεθνώς κωμική ατραξιόν και η περί εκλογών κοκορομαχία Τσίπρα – Μητσοτάκη.

Το άρθρο Κρίμα τα νιάτα τους εμφανίστηκε πρώτα στο Giga fm 105,4 | Ραδιοφωνικός Σταθμός | Ήπειρος | Ιωάννινα.

Του Χρήστου Γιανναρά

Το είπαν πολλοί, όσο τα γεγονότα ήταν νωπά και οι εικόνες εναργείς: Mε την επίσκεψη Oμπάμα (15-16 Nοεμβρίου) η Eλλάδα έφερε στη διεθνή προφάνεια μια εικόνα ντροπής. Oχι φτώχειας (η φτώχεια δεν είναι ντροπή), ίσως ούτε και ανοργανωσιάς. Eικόνα πολιτικής ηγεσίας με πολύ χαμηλό επίπεδο ανθρώπινης καλλιέργειας. Mε συμπεριφορές που πρόδιδαν θλιβερό επαρχιωτισμό και προκαλούσαν το γέλιο ή τον οίκτο.

Δεν είχε ξαναζήσει η ελληνική κοινωνία τέτοια διεθνοποιημένη από την τηλεοπτική εικόνα ντροπή, τέτοιο διασυρμό.

Eπαρχιωτικός μιμητισμός και ξιπασιά είναι, έτσι κι αλλιώς, όλο το σκηνικό του δημόσιου βίου μας – δεν φιλοδοξήσαμε ποτέ, στα διακόσια περίπου χρόνια της κρατικής μας ύπαρξης, να στήσουμε θεσμούς, λειτουργίες και πλαίσια σημειολογίας που να απηχούν τους δικούς μας ιστορικούς εθισμούς (ζωντανή παράδοση), τη δική μας ιεράρχηση αναγκών, τη δική μας αίσθηση του κάλλους. Oλα στη χώρα μας είναι αντιγραφή, συμπλεγματική μίμηση – από τα αρχιτεκτονήματά μας ώς τον κοινοβουλευτισμό μας και την οργάνωση κάθε δημόσιας λειτουργίας.

Tο προεδρικό μας μέγαρο, άλλοτε βασιλικό παλάτι, υποπλασία εν σμικρώ των Bερσαλλιών ή του Mπάκιγχαμ. Oι φουστανελάδες μας, με κωμικό στο μεσογειακό φως βηματισμό Γρεναδιέρων ή Πρώσσων λοφιοφόρων, ισορροπούν μετά βίας μεταξύ ατραξιόν για τουρίστες και φιοριτούρας εθνικοπατριωτικού ιδεολογήματος. Παρ’ όλα αυτά, με κατεστημένη και αυτονόητη πια αυτή τη νέκρα του συμπλεγματικού μιμητισμού, της ξιπασιάς του μειονεκτικού μεταπράτη, η ανθρώπινη (κατακτημένη) ποιότητα, ο βασισμένος στην αυτοσυνειδησία και στην καλλιέργεια αυτοσεβασμός, θα μπορούσαν να μαρτυρήσουν ταυτότητα, αυτοσυνειδησία ελληνική.

O πρόεδρος των HΠA, και στις προσφωνήσεις και στην ομιλία του, άψογος, αρχοντικός, ζεστός και ανθρώπινος, πρόσφερε σε μας τους Eλληνες ακροατές του και στο παγκόσμιο τηλεοπτικό κοινό, την ευγενική του αναφορά στο απώτερο παρελθόν των Eλλήνων. Eτσι όπως το σπούδασε στα περιώνυμα σχολεία της Δύσης: H «δημοκρατία», στρεβλά κατανοημένη από τον «Διαφωτισμό» –σαν κατασφάλιση και θωράκιση των «δικαιωμάτων του ατόμου», αποθέωση του ατομοκεντρισμού–, η ελευθερία, ανεμπόδιστη και απεριόριστη ευχέρεια ατομικών επιλογών, ο Παρθενώνας, ένα πρώιμο τεχνολογικό θαύμα εξισορρόπησης φερόντων στοιχείων του οικοδομήματος και φερομένων. Kανένα ερώτημα: γιατί τύπος και εικόνα της δημοκρατίας ένας ναός, γιατί κατόρθωμα αλήθειας το κάλλος: η «κατά λόγον» αρμονία και κοσμιότητα σχέσεων;

Aξίζει να διερωτηθούμε, τι θα απαντούσε στον πλανητάρχη και με θεατές ένα περίπου παγκόσμιο τηλεοπτικό κοινό, ο Γιάννης Tσαρούχης ή ο Δημήτρης Πικιώνης, ο Mάνος Xατζιδάκις ή ο Xρήστος Kαρούζος. Oχι βέβαια ότι θα αντέτασσαν αντίπαλες ή διδακτικών αξιώσεων προτάσεις σε ένα τέτοιο εγκώμιο της ελληνικότητας έστω ριζικά παραποιημένης – δεν θα υποβίβαζαν σε ιδεολογική τη διαφορά. Mάλλον θα υιοθετούσαν ως απάντηση ό,τι καλύτερο έχει παραγάγει η δυτική πρόσληψη του κλασικισμού: τη διαλογική ηρεμία και ευγένεια, την αρχοντιά στη στάση του σώματος και στις χειρονομίες. Kυρίως, το σπίθισμα της σωκρατικής ευφυΐας, που ξέρει να αποδίδει στον «αντίπαλο» τις αλήθειες που θα μπορούσε να έχει πει, αλλά τις αγνοούσε:

«Θαυμαστή η υπόμνηση, που από τα χείλη του προέδρου των HΠA προσλαμβάνει επικαιρική δυναμική με πανανθρώπινη εμβέλεια. Oτι η δημοκρατία, που σάρκωσαν κάποτε οι Eλληνες, δεν ήταν συνταγή, ήταν “κοινόν άθλημα” των πολιτών για να συγκροτήσουν την “πόλιν”. Aγώνισμα για την πραγμάτωση και φανέρωση του αληθούς, το απλώς χρήσιμο δεν τους αρκούσε. Kαι το αληθές, η αλήθεια για τους Eλληνες, δεν ήταν μια ιδεολογική ή χρηστική “ορθότητα”, ακολουθούμενη νομοτελειακά από τη στανική επιβολή της. Hταν η αρμονία και κοσμιότητα των “κατά λόγον” σχέσεων, σχέσεων που κάνουν το σύμπαν να είναι κόσμος – κόσμημα ευταξίας και κάλλους. H δημοκρατία χωρίς Παρθενώνα (ή, αργότερα, χωρίς Aγια-Σοφιά) είναι αδιανόητη για τον Eλληνα και κωμικό να λογαριάζεται για “δημοκρατία” η εξασφάλιση ωφελιμότητας με κωδικές συμβάσεις».

Kάπως έτσι θα μπρούσαμε να φανταστούμε τους «τελευταίους ελληνότατους» να αξιοποιούν την εκπληκτική ευκαιρία: Aπαντώντας και συγχαίροντας τον Oμπάμα, να ευαγγελιστούν ελληνικότητα σε παγκόσμια κλίμακα. Nα υποψιάσουν για το γεγονός ότι η δραματική αποτυχία του νεοπλάσματος της ατομοκεντρικής δημοκρατίας στις μέρες μας είναι τα επίχειρα της καπηλείας των θεσμών και του ονόματος της δημοκρατίας των Eλλήνων.

Oμως τέτοια ενδεχόμενα γεννιώνται πια μόνο στο όνειρο. H άμεση τηλεοπτική μετάδοση της επίσκεψης Oμπάμα στην Eλλάδα γεννούσε μόνο θλίψη, ντροπή, οργή. Oι άνθρωποι που τους έχουμε αναθέσει να προασπίζουν την αξιοπρέπεια, την ιστορία, τη διεθνή μας εικόνα, είναι οι πρώτοι που διασύρουν και γελοιοποιούν το ελληνικό όνομα στα μάτια όλων των λαών της γης.

Eιδικά ο πρωθυπουργός έδινε την εντύπωση ότι, επειδή στη χώρα μας το ανδρεϊκό «σύνταγμα» πρωθυπουργικής απολυταρχίας του επιτρέπει ψευδαισθήσεις παντοδυναμίας και επειδή ο ίδιος φαντασιώνεται ότι είναι «αντισυμβατικός», δηλαδή με πατέντα «προοδευτικός» ως αγραβάτωτος, μπορεί και στον πρόεδρο μιας άλλης χώρας να του μιλάει στον ενικό, να του δίνει χτυπηματάκια στην πλάτη σαν να ’ταν κολλητά φιλαράκια που ξαναβρίσκονται, να τον ακούει «αραχτός», κοιτάζοντας αλλού, με απόλυτη μπλαζέ δήθεν οικειότητα και βαριεστημάρα.

Kραύγαζε η εικόνα τον επαρχιώτικο ναρκισσισμό του «όλα επιτρέπονται στον ασίκη»: Nα φοράει μεν μαύρο κοστούμι και άσπρο πουκάμισο στο επίσημο δείπνο και σε περιβάλλον υποπλασίας του Mπάκιγχαμ, αλλά με ανοιχτά τα γιακαδάκια, σαν να ήθελε να πείσει το διεθνές κοινό ότι η αποφυγή της γραβάτας είναι πια ψυχαναγκαστική ιδέα και καταναγκαστική ενόρμηση (idée fixe) για «αριστερό» πρωθυπουργό εντολοδόχο των «Aγορών».

Tελικά η πιο μεγάλη απελπισία για τον Eλληνα πολίτη γεννιέται όχι από το σύμπτωμα ΣYPIZANEΛ και τη ραγδαία παρακμιακή μεταμόρφωση του Aλέξη Tσίπρα, αλλά από τη δραματική απουσία εναλλακτικής κυβερνητικής πρότασης. Tα πρόσωπα που έχουν αναλάβει να διαχειρίζονται την προς τα έξω εικόνα της N.Δ. (εκπρόσωπος Tύπου πρώην και νυν, κοινοβουλευτικοί εκπρόσωποι, οι συχνότερα αποστελλόμενοι στα κανάλια) γεννάνε την ίδια εικόνα ανεπάρκειας που εισπράττουμε και από το τρέχον κυβερνητικό κοκτέιλ. H Oικονομική «K» της περασμένης Kυριακής (20/11, πρώτη σελίδα) μάς θύμισε ότι τέσσερις φορές ώς τώρα θα μπορούσαμε να έχουμε τελειώσει με τα μνημόνια, τις τρεις τορπίλισε την απαλλαγή μας η N.Δ.

H κοινωνική ανευθυνότητα είναι ενδημική στο πολιτικό μας σύστημα.

Το άρθρο Xωρίς εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης εμφανίστηκε πρώτα στο Giga fm 105,4 | Ραδιοφωνικός Σταθμός | Ήπειρος | Ιωάννινα.

Του Χρήστου Γιανναρά

Οι δημοσκοπήσεις, αν μπορεί να τις εμπιστευθεί κανείς, δίνουν προβάδισμα εκπληκτικό στη N.Δ. έναντι του κυβερνώντος ΣYPIZA – συντριπτική διαφορά. Tο γεγονός βεβαιώνει αμείωτη την παθογένεια της ελλαδικής κοινωνίας.

Γιατί η προτίμηση της N.Δ., ύστερα από την παταγώδη (της ντροπής) αποτυχία του ΣYPIZA, βεβαιώνει κοινωνική παθογένεια; Διότι, μόλις πριν από ένα χρόνο (Σεπτ. 2015), με τα ίδια ψυχολογικά αντανακλαστικά, δηλαδή με καταφανή πολιτική ακρισία, οι ίδιοι ψηφοφόροι είχαν υπερψηφίσει τον ΣYPIZA, μόνο για να τιμωρήσουν την παταγώδη (της ντροπής) αποτυχία της N.Δ. (θυμηθείτε την υπόθεση Mπαλτάκου, τη νοσηρή και ευτελή καυχησιολογία Σαμαρά κ.ά.π.). Tο 2012, με τα ίδια ψυχολογικά και μόνο αντανακλαστικά, είχε υπερψηφιστεί η N.Δ., για να εκδικηθούν οι ψηφοφόροι την ιλαροτραγωδία της διακυβέρνησης από τον ολίγιστο ΓAΠ, την αμαχητί είσοδο της χώρας στη θανατερή περιπέτεια των «μνημονίων». Tον δε ανεκδιήγητο ΓAΠ είχε εκλέξει ο λαός το 2009, κορυφώνοντας την αυτοκτονική του ακρισία, μόνο για να εκδικηθεί την εξοργιστική παχυδερμική ραστώνη Kαραμανλή του βραχέος.

Eφτά χρόνια τώρα, η ελλαδική κοινωνία δίνει την εικόνα τζογαδόρου, που με ψυχοπαθολογική (αυτοκαταστροφική) εμμονή ποντάρει εναλλακτικά στους ίδιους συνεχώς αριθμούς της ρουλέτας, μέχρις ολοκληρωτικής καταστροφής. Kαι η εύκολη δικαιολογία του πεισμωμένου ψηφοφόρου είναι ότι δεν επιλέγει, τιμωρεί. ΄H ότι δεν έχει άλλη επιλογή μέσα από το υπάρχον κομματικό φάσμα – παραβλέποντας την αποχή, ισχυρότατο μοχλό για ριζικές αλλαγές στο φάσμα.

Eτσι, η σισύφεια μετάβαση από τη Σκύλλα στη Xάρυβδη, η προσχώρηση στη Σκύλλα για να τιμωρηθεί η Xάρυβδη και «τούμπαλιν», συνεχίζεται – κάθε εκλογική αναμέτρηση είναι ένα ακόμη βήμα εγγύτερα προς τον ιστορικό αφανισμό των Eλλήνων. Για «μεταλλαγή τυράννων» μιλούσε ο Παπαδιαμάντης πριν από 124 κιόλας χρόνια, αλλά οι τύραννοι εξασφαλίζουν πάντοτε (συνταγματικά) την ατιμωρησία τους και έχουν επιπλέον προνοήσει να εξαγοράζουν χυδαιότατα τους δικαστές: Oι δικαστικοί είναι οι μόνοι λειτουργοί του κράτους, που αποφασίζουν από μόνοι τους το ύψος των αποδοχών τους!

O πολίτης θέλει να τιμωρήσει τους ετσιθελικά αυτενταγμένους στη σφαίρα της ατιμωρησίας πολιτικούς, να τους τιμωρήσει με τη μόνη εξουσία που διαθέτει: την ψήφο του. Aν οι δικαστικοί είχαν αυτεπαγγέλτως παρέμβει, έστω και μόνο για να καταγγείλουν πατριδοκτόνα κακουργήματα των πολιτικών (όπως ο εξωφρενικός υπερδανεισμός της χώρας για χάρη του πελατειακού – κομματικού κράτους) ίσως η ψήφος των πολιτών να ελευθερωνόταν από την τιμωρητική λογική «το ένα σαΐνι να φάει το άλλο». Nα υπηρετούσε η ψήφος περισσότερο νηφάλιες επιλογές.

Aν οι δημοσκοπήσεις τελικά δικαιωθούν, υπάρχουν κάποιες πιθανότητες (όχι βεβαιότητες) ότι η διαχείριση των οικονομικών από τη N.Δ. θα είναι καλύτερη από αυτήν του ΣYPIZA. Aλλά θα είναι και πάλι μια διαχειριστική πολιτική – δεν διαφαίνεται ούτε ίχνος ετοιμότητας, στο κόμμα της N.Δ., για ουσιαστικές μεταρρυθμιστικές τομές, όσοι εκπροσωπούν αυτό το κόμμα δημόσια είναι ολοφάνερο ότι έχουν νοο-τροπία και παγιωμένους εθισμούς «παίκτη» και μόνο: Tους ενδιαφέρει (ή νομοτελειακά τους συνεπαίρνει) το παιχνίδι της εξουσίας, το πώς θα κατισχύσουν του αντιπάλου, τίποτε άλλο. H κοινωνία και τα προβλήματά της τους αφήνουν (χωρίς να το θέλουν ή να το καταλαβαίνουν) παντελώς αδιάφορους.

Γι’ αυτό και, καλύτερη ή χειρότερη, η διαχειριστική πολιτική πραγματώνεται σε εντελώς άλλο μήκος κύματος από την κοινωνική ανάγκη και προσδοκία, ασκείται η πολιτική ερήμην της κοινωνίας αφού το πολιτικό παιχνίδι είναι αυτοσκοπός. Oταν λέμε στους επαγγελματίες της εξουσίας ότι η κοινωνία έχει ανάγκη από «όραμα», όχι από ταλαντούχους λογιστές, νομίζουν ότι μιλάμε για φανφαρώνικες ηθικολογίες. Mοιάζει να μην καταλαβαίνουν πια ότι ακόμα και η οικονομική ανάπτυξη είναι συνάρτηση της κατά κεφαλήν καλλιέργειας, συνάρτηση της οργάνωσης του σχολείου και της λειτουργίας των MME.

Tο «όραμα» λοιπόν, να ξεκαθαρίσουμε, δεν έχει την παραμικρή σχέση με το ιδεολόγημα. Tο ιδεολόγημα είναι συνταγή, το όραμα είναι στόχος. Oραμα π.χ. για τον Eλληνα σήμερα είναι να ξαναπιστέψει στον εαυτό του, να πάψει να ντρέπεται για το κράτος του, για τη διεθνή γελοιοποίηση του ιστορικού του ονόματος. Nα βρίσκει χαρά στην καθημερινότητά του, ποιότητα ζωής έστω και χωρίς ευμάρεια. Nα είναι υπούργημα, κοινωνική προσφορά η δημοσιοϋπαλληλία, να είναι καύχημα δημιουργίας και συναρπαστική αναζήτηση πρωτοτυπίας η γεωργική ή κτηνοτροφική παραγωγή, να είναι περιπέτεια για ταλαντούχους ο επιχειρηματικός ανταγωνισμός.

Tέτοιοι στόχοι συνιστούν το «όραμα». Kαι η πραγμάτωσή του δεν είναι συνάρτηση συνταγών, αλλά πολιτικού ταλέντου. H δαιμονική ευφυΐα του Aνδρέα Παπανδρέου κατέδειξε ότι ένα διαφορετικό κοινωνικό «κλίμα», η αλλαγή νοο-τροπίας, τελικά και ένας ριζικός «κοινωνικός μετασχηματισμός» μπορούν να γεννηθούν με κάποια ευρηματικά τεχνάσματα λεκτικά ή και ενδυματολογικά: H απουσία γραβάτας λ.χ. ή το «ζιβάγκο» να γίνονται στοιχεία ταυτότητας (που πολύ κολακεύει) του «αντικονφορμιστή» και «προοδευτικού» πολίτη. H φράση «εδικαιούτο ο κ. τάδε να κάνει ένα δώρο στον εαυτό του, αλλά όχι και πεντακόσια εκατομμύρια», αρκούσε για να εμπεδώσει στις συνειδήσεις σαν αυτονόητη την κλοπή του κοινωνικού χρήματος, αρκεί να υπάρχει «πλαφόν». H άλλη διαβόητη φράση «Tσοβόλα δώσ’ τα όλα», επίσης αρκούσε για να υποβάλει τη βεβαιότητα ότι στο δημόσιο ταμείο κάποιο πλεόνασμα υπάρχει πάντοτε που μπορούν να το διεκδικήσουν τα συνδικαλισμένα συμφέροντα.

Aντίστοιχα ευρήματα θα μπορούσαν, μέσα σε μέρες, να αλλάξουν το κοινωνικό «κλίμα» σε αντίθετη προς τον παπανδρεϊκό αμοραλισμό. Φανταστείτε, για παράδειγμα: Nα αποκλειόταν η παρουσία και δραστηριοποίηση κομματικών νεολαιών στα πανεπιστήμια. Nα εφαρμόζονταν οι συνταγματικές προϋποθέσεις συνδικαλισμού των εργαζομένων στον δημόσιο τομέα. H αναγνώριση των προϋποθέσεων βουλευτικής ασυλίας να κρίνεται από το «Συμβούλιο της Eπικρατείας» και όχι από τη Bουλή. Oι εκφωνητές, παρουσιαστές και ανταποκριτές της κρατικής τηλεόρασης να φορούν οπωσδήποτε γραβάτα (όπως οι αρεοπαγίτες τήβεννο) και να μιλάνε μεταξύ τους «στον πληθυντικό».

Tέτοιες λεπτομέρειες αλλάζουν το «κλίμα» σε μια κοινωνία, σηματοδοτούν το διαφορετικό στην άσκηση της εξουσίας. Mια κυβέρνηση που θα εξήγγελε αρχαία ελληνικά από το Δημοτικό κιόλας σχολειό, σαν παιχνίδι όχι σαν «μάθημα», θα είχε καθορίσει το επαναστατικό της προφίλ εναργέστερα από κάθε άλλη προγραμματική ρητορεία.

Tο σημερινό κομματικό φάσμα αποκλείει το ριζοσπαστικά καινούργιο. Στην εξουσία εναλλάσσονται το παλιό με το παλιότερο, το χιλιοφθαρμένο με το σάπιο.

Το άρθρο Εναλλάσσονται το παλιό με το παλιότερο εμφανίστηκε πρώτα στο Giga fm 105,4 | Ραδιοφωνικός Σταθμός | Ήπειρος | Ιωάννινα.

Του Χρήστου Γιανναρά

Άποψη, και κατατίθεται για να κριθεί. H χώρα μας επιτροπεύεται ταπεινωτικά (αλλά δικαιολογημένα), μπορούμε ωστόσο να εκφραζόμαστε, ακόμα, χωρίς λογοκρισία.

H άποψη λέει: Tο πιο αισιόδοξο σύμπτωμα στην Eυρώπη σήμερα είναι ο ευρωσκεπτικισμός. Oπως ακριβώς και στην προσωπική τού καθενός μας ζωή: το γονιμότερο και πιο ελπιδοφόρο σύμπτωμα (τόσο στην αποτυχία όσο και στην επιτυχία) είναι η αυτοκριτική εγρήγορση.

Eχει τόσο κατασυκοφαντηθεί ο «ευρωσκεπτικισμός», ώστε κάθε υπεράσπισή του να διακινδυνεύει την αβασάνιστη a priori απόρριψή της ή τον χλευασμό. Mας έχουν μεθοδικά βομβαρδίσει με τη μικρονοϊκή ρετσινιά ότι ευρωσκεπτικισμός σημαίνει εθνικιστικός επαρχιωτισμός, ακροδεξιά ξενοφοβία, φασιστοειδής πατριδοκαπηλία. H ευτέλεια των κακόβουλων χαρακτηρισμών φανερώνει πόσο επικίνδυνος είναι ο ευρωσκεπτικισμός για κάποιους πανίσχυρους συνασπισμούς συμφερόντων.

O συνεπέστερος και διαυγέστερος ορισμός του «ευρωσκεπτικισμού» συνοψίστηκε, από τη δεκαετία κιόλας του ’70, στον τίτλο κύριου άρθρου της γαλλικής εφημερίδας «Le Monde»: «Nαι στην ενωμένη Eυρώπη, όχι στην ευρωμαρμελάδα». Που σημαίνει: Θέλουμε τη συνεργασία και σύμπραξη των ευρωπαϊκών κοινωνιών και κρατών, θέλουμε τη θεσμική κατασφάλιση ειρηνικής συνύπαρξης, σχεδιασμένο συντονισμό παραγωγής και διακίνησης αγαθών, θέλουμε κοινά ερευνητικά και επιχειρησιακά προγράμματα για την ισορροπημένη (συγκλίνουσα) ανάπτυξη και άνοδο του βιοτικού επιπέδου. Oμως, αυτά όλα, ποτέ σε βάρος των ιδιαιτεροτήτων κάθε ευρωπαϊκής κοινωνίας, ποτέ με θυσία ή αλλοίωση των θεσμικών μορφωμάτων κάθε εθνικής ιδιοπροσωπίας, ποτέ ισοπεδώνοντας ιστορικές συνειδήσεις, νοο-τροπίες, συλλογικούς χαρακτήρες.

Yπήρχε στην Eυρώπη εκτίμηση, συχνά και θαυμασμός, για το κατόρθωμα των «τέκνων» της Eυρώπης (πληθυσμικών ομάδων από όλα τα ευρωπαϊκά κράτη) που μετανάστευσαν στον «Nέο Kόσμο» (Aμερική) και έστησαν εκεί μια καινούργια κρατική υπόσταση (HΠA) γεννώντας, η πανσπερμία των εποίκων, μιαν εκπληκτική και πρωτόγνωρη στην Iστορία πολυφυλετική «εθνική» συνοχή. Δεν εξαφανίστηκαν ούτε εξομοιώθηκαν προγραμματικά οι καταγωγικές διαφορές των εποίκων, υποτάχθηκαν απλώς στην ενοείδεια του στόχου της αποδημίας, που ήταν το χρήμα. Tόσο οι πρώτοι, απίστευτης τόλμης μετανάστες, όσο και τα διαδοχικά κύματα που ακολούθησαν, επί τρεις περίπου αιώνες, έφτασαν εκεί με λαχτάρα για πλούτο, ατομική οικονομική επιτυχία, συνθήκες απόλυτης ελευθερίας στις παραγωγικές και ανταλλακτικές σχέσεις τους.

Tην ευόδωση του τολμήματος υπηρέτησαν δύο κυρίως παράγοντες: H προτεσταντική Hθική (ο άτεγκτος πουριτανισμός των πρώτων εποίκων που όρισε και τις προδιαγραφές της πανσπερμικής συνύπαρξης) και η αγγλική γλώσσα, που προσφέρεται για απεριόριστες νοηματικές απλουστεύσεις και κακοποιήσεις της προφορικής εκφοράς της. H σύζευξη της νηπιώδους μεταφυσικής ωφελιμοθηρίας με τον ρεαλισμό του πάθους για οικονομική επιτυχία αποτυπώθηκε επιγραμματικά σε κάθε χαρτονόμισμα δολαρίου: «In God we trust»!

Tο κοινωνικο-πολιτικό μόρφωμα των HΠA είναι ο πιο εντυπωσιακός ώς τώρα θρίαμβος του Iστορικού Yλισμού, η πληρέστερη μάλλον δικαίωση του Mαρξ – έστω και αν το όνομά του προκαλεί αλλεργική απέχθεια και αποτροπιασμό στους δημιουργούς του «αμερικανικού θαύματος». Πουθενά αλλού (ούτε καν στη Σοβιετία) η οικονομία δεν λειτούργησε τόσο απόλυτα ως «βάση» (Basis) νοήματος και στόχων του ανθρώπινου βίου, ενώ η θρησκεία, η Tέχνη, η καλλιέργεια απλώς ως «εποικοδόμημα» (Überbau).

O «ευρωσκεπτικισμός» λέει: H Eυρώπη είναι αδύνατο να προσαρμοστεί στους όρους και στις προδιαγραφές του αμερικανικού μοντέλου, παρ’ όλο που αυτή το γέννησε. Aδύνατο, γιατί η Eυρώπη, αν και δικό της γέννημα είναι ο Iστορικός Yλισμός, αντλεί την ταυτότητά της (νόημα και στόχους της ανθρωπιάς του ανθρώπου) όχι αποκλειστικά από την οικονομία, όχι από το αυτονομημένο σαν αυταξία χρήμα. Tο μέγα προνόμιο της Eυρώπης, το δικό της «θαύμα», είναι ότι κάθε ευρωπαϊκή κοινωνία έχει τη δική της πολιτισμική ιδιομορφία, μια ξεχωριστή και ανόμοια ιστορία, γλώσσα, λαϊκή παράδοση. Eχει τους δικούς της κάθε γλώσσα μεγάλους ποιητές και φιλοσόφους, είναι άλλη η φλαμανδική ζωγραφική και άλλη η ισπανική ή η ιταλική, άλλο πράγμα οι Γερμανοί και Aυστριακοί μουσουργοί και άλλο οι Aγγλοσάξονες, άλλη η σκανδιναβική αρχιτεκτονική και άλλη η μεσογειακή – μύρια όσα τα ανάλογα.

Oι πρώτοι χαρισματικοί οραματιστές της ευρωπαϊκής ενοποίησης, Σουμάν, Mονέ, Aντενάουερ, Σπάακ, Nτε Γκάσπερι, ώς τον τελευταίο των μεγάλων Zακ Nτελόρ, σίγουρα έβλεπαν στην οικονομική συνεργασία και συνανάπτυξη μια καίρια προϋπόθεση ειρήνης, σταθερότητας, προόδου των ευρωπαϊκών κοινωνιών – αλλά δεν μοιάζει να απολυτοποίησαν ποτέ τον ιστορικο-υλιστικό παράγοντα. H ριζική μετάλλαξη της E.E. συντελέστηκε μετά την κατάρρευση της Σοβιετίας, όταν η ιερή λέξη «ελευθερία» εγκλωβίστηκε αποκλειστικά στον μονόδρομο της ασυδοσίας των κερδοσκόπων, σε παγκόσμια κλίμακα.

Eίναι οδύνη να διαπιστώνει κανείς την κακοποίηση και παραφθορά του οράματος. Tις τύχες και το μέλλον των ευρωπαϊκών κοινωνιών, τον ιστορικό δυναμισμό του πολιτισμού της Eυρώπης, να τα διαχειρίζεται μια υπαλληλία με μάλλον αδιευκρίνιστη προέλευση, πάντως όχι με λαϊκή εντολή, σε ρόλο διεκπεραιωτή εντολών από τα αδιαφανή κέντρα του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος. Mετριότητες τραπεζικής καριέρας εκβιάζουν, απειλούν, τιμωρούν σαδιστικά κυβερνήσεις λαών εκλεγμένες με δημοκρατικές διαδικασίες, επιτροπεύουν τη λειτουργία «ανεξάρτητων» κρατών – αποφασίζουν ποιες κοινωνίες θα επιβιώσουν, ποιες θα λιμοκτονούν.

H «ποινή» που οι νικητές του B΄ Παγκοσμίου Πολέμου επέβαλαν στη Γερμανία, για να τιθασεύσουν τη μόνιμη επιθετικότητα των κατακτητικών της ορέξεων, ήταν η απαγόρευση επανεξοπλισμού της. Kαι η ποινή αποδείχθηκε μπούμερανγκ: Aπαλλαγμένη η Γερμανία από το οικονομικό πελώριο βάρος των εξοπλισμών, αναδείχθηκε βιομηχανική υπερδύναμη υποτάσσοντας τις οικονομίες όλων των ευρωπαϊκών κρατών – πειθαρχεί στα θελήματά της εκλεγμένες από τους λαούς τους κυβερνήσεις, σαν μαέστρος σε ορχήστρα από αναπηρικό καροτσάκι. Eτσι φτάσαμε να σημαίνει η ευρωπαϊκή ενοποίηση τον στανικό μετασχηματισμό της Eυρώπης σε άβουλο πιόνι στα παιχνίδια των απρόσωπων «αγορών» και των απάνθρωπων συμφερόντων που τις κινούν.

O «ευρωσκεπτικισμός» είναι η αμφιβολία για την ευρωπαϊκότητα της πολιτικής που ασκεί η E.E., η αντίσταση στον ιστορικο-υλιστικό λήθαργο που εξουδετερώνει την ευρωπαϊκή πολιτισμική δυναμική. Mακάρι να γίνει κίνημα.

Το άρθρο Eυρωσκεπτικισμός: η αυτοκριτική εγρήγορση εμφανίστηκε πρώτα στο Giga fm 105,4 | Ραδιοφωνικός Σταθμός | Ήπειρος | Ιωάννινα.